Yerli ve Milli Parti Gelibolu İlçe Başkanı Levent Zebek, son günlerde meydana gelen tüpgaz ve otogaz zamlarına ilişkin açıklamada bulundu. Zebek şunları ifade etti: Dün mutfak tüpüne beklenen 200 liralık..
Yerli ve Milli Parti Gelibolu İlçe Başkanı Levent Zebek, son günlerde meydana gelen tüpgaz ve otogaz zamlarına ilişkin açıklamada bulundu. Zebek şunları ifade etti:
Dün mutfak tüpüne beklenen 200 liralık artışı, bugün otogaza gelen yaklaşık 9 liralık zammı konuşuyoruz. Bir yanda ailesinin sofrasını kurmaya çalışan vatandaş, diğer yanda işine gidebilmek için aracına yakıt almak zorunda olan çalışan… Zamlar birbirini izlerken asıl soru giderek büyüyor: Vatandaşın geliri aynı hızla artmıyorsa bu ekonomik yük nasıl taşınacak? Mesele yalnızca fiyatların yükselmesi değil; insanların yarınlarına duyduğu güvenin de sınanmasıdır.
Levent Zebek
Stratejik Sistem Mimarı / Yazar
Bir Ülkenin Ekonomisi, Mutfağından Anlaşılır
Bir ülkenin ekonomik durumunu anlamak için bazen uzun raporlar okumaya gerek yoktur.
Bir evin mutfağına girmek yeterlidir.
Ocağın başında yemek hazırlayan bir anneye, emekli maaşıyla ay sonunu getirmeye çalışan bir babaya veya sabah erkenden işe gitmek için aracına yakıt alan bir çalışana bakmak yeterlidir.
Çünkü ekonomi yalnızca büyüme oranları, döviz kurları ve istatistiklerden ibaret değildir.
Ekonomi, insanın emeğinin karşılığında nasıl yaşayabildiğidir.
Kasım ayının ilk günlerinde 12 kilogramlık mutfak tüpünün fiyatı yeniden gündeme geldi. Ankara’da 1.680 liradan satıldığı bildirilen tüpün 220 liralık artışla 1.900 liraya yükseleceği yönünde haberler yayımlandı.
3 Kasım 2026’da ise otogaza litre başına yaklaşık 9 liralık zam yapıldığı bildirildi. Birçok şehirde LPG’nin litre fiyatı 50 lirayı aştı.
Şimdi soruyorum:
Vatandaş evinde yemek pişirmek için de işine gitmek için de daha fazla para ödemek zorundaysa, tasarrufu nerede yapacak?
Zamlar Neden Bitmiyor?
Bugün LPG’ye zam geliyor.
Yarın mutfak tüpünün fiyatı değişiyor.
Başka bir gün elektrik, doğalgaz veya ulaşım giderleri gündeme geliyor.
Vatandaş artık yalnızca ne kadar zam geldiğini değil, bir sonraki zammın ne zaman geleceğini de düşünür hâle geliyor.
Peki neden?
Çünkü Türkiye’de enerji fiyatları yalnızca ülke içindeki koşullara bağlı değil.
Uluslararası piyasalardaki fiyat hareketleri, döviz kuru, vergiler ve dağıtım maliyetleri vatandaşın ödediği bedeli etkiliyor.
Dünya piyasasında yaşanan bir değişiklik, Türkiye’deki fiyatlara da yansıyabiliyor.
Ancak burada önemli bir ayrım var.
Fiyatların değişmesi ekonomik bir gerçek olabilir. Fakat bu değişimlerin vatandaş üzerindeki etkisini azaltmak, ekonomik yönetimin temel sorumluluklarından biridir.
Asıl mesele yalnızca zamların neden yapıldığı değildir.
Asıl mesele, bu zamların karşısında vatandaşın gelirinin ne kadar dayanabildiğidir.
Bir emeklinin maaşı ayda bir kez hesabına yatıyor.
Bir çalışanın ücreti belirli dönemlerde güncelleniyor.
Ancak hayatın giderleri aynı takvime bağlı değil.
Akaryakıt fiyatı değişiyor, mutfak masrafı yükseliyor, ulaşım pahalılaşıyor.
Gelir aynı kalırken zorunlu giderler arttığında, vatandaşın satın alma gücü daralıyor.
İşte ekonomik baskı burada başlıyor.
Çünkü insanlar artık yalnızca bugünkü faturalarını değil, yarın karşılarına çıkabilecek yeni giderleri de düşünmek zorunda kalıyor.
Ekonomik güven, yalnızca bugün geçinebilmek değil; yarın da geçinebileceğine inanabilmektir.
Tasarruf Etmek İçin LPG’ye Geçen Vatandaş
Türkiye’de milyonlarca insan LPG’yi daha ekonomik olduğu için tercih etti.
Kimi aracına LPG sistemi taktırdı, kimi yakıt giderlerini azaltabilmek için LPG’li otomobil satın aldı.
Bunlar çoğu zaman lüks tüketim kararları değil, aile bütçesini koruma çabalarıydı.
TÜİK’in Haziran 2026 verilerine göre Türkiye’de yaklaşık 5,25 milyon LPG’li otomobil bulunuyor.
3 Kasım 2026’da Ankara’da 12 kilogramlık mutfak tüpünün fiyatı 1.680 liradan 1.900 liraya yükseldi. Böylece yalnızca bir tüpte 220 liralık artış yaşandı.
Ayda 120 litre otogaz tüketen ve her ay bir mutfak tüpü kullanan örnek bir aileyi düşünelim.
Otogaza gelen yaklaşık 9 liralık zam, bu ailenin aylık ulaşım giderini 1.080 lira artırıyor. Mutfak tüpündeki 220 liralık artış da eklendiğinde, iki zam nedeniyle oluşan toplam ek yük aylık 1.300 liraya ulaşıyor.
Bu fiyat farkları bir yıl boyunca değişmeden devam ederse ailenin cebinden 15.600 lira daha fazla çıkacak.
Üstelik bu para, ailenin daha fazla tüketmesinden değil, aynı ihtiyaçlarını karşılamak için artık daha yüksek bedeller ödemek zorunda kalmasından kaynaklanıyor.
Elbette her ailenin tüketimi aynı değildir. Ancak bu örnek, enerji zamlarının tek bir aile bütçesinde nasıl birleştiğini gösteriyor.
Vatandaş tasarruf etmek için çabalıyor; fakat artan zorunlu giderler, bu çabanın karşılığını giderek azaltabiliyor.
Zam Yalnızca Pompada Kalmıyor
Enerji fiyatlarındaki artışın etkisi yalnızca akaryakıt istasyonunda veya mutfak tüpünün satış noktasında sona ermiyor.
LPG kullanan ticari araçların, küçük işletmelerin ve bazı üretim faaliyetlerinin maliyetleri de yükseliyor.
Bu maliyetlerin bir bölümü, piyasa koşullarına bağlı olarak ürün ve hizmet fiyatlarına yansıyabiliyor.
Böylece vatandaş aynı ekonomik baskıyı farklı yerlerde hissedebiliyor.
Aracına yakıt alırken…
Mutfak tüpünü değiştirirken…
Bir hizmetin bedelini öderken…
Burada ekonomi biliminin önemli bir gerçeği karşımıza çıkıyor:
Bir fiyat artışının toplumsal etkisi, yalnızca ilk ödendiği yerde değil, ekonomi boyunca oluşturduğu sonuçlarla değerlendirilmelidir.
Aynı Ülkede, Aynı Sofrayı Kurmanın Bedeli Neden Farklı?
Bir şehirde yaşayan vatandaş mutfağındaki ocağı doğalgazla yakıyor.
Başka bir şehirde, köyde veya mahallede yaşayan vatandaş ise aynı yemeği pişirmek için mutfak tüpü kullanıyor.
İkisinin de amacı aynı.
Ailesinin sofrasını kurmak.
Ancak ödedikleri bedel aynı değil.
Üstelik bu farklılık her zaman vatandaşın tercihinden kaynaklanmıyor.
Birinin yaşadığı yerde doğalgaz altyapısı bulunurken diğerinin yaşadığı yerde bulunmayabiliyor.
Elbette doğalgaz ile LPG’nin üretim, depolama ve dağıtım maliyetleri farklıdır. Bu nedenle fiyatlarının aynı olması beklenemez.
Ancak temel bir soruyu sormamız gerekiyor:
Bir vatandaşın yaşadığı yerde doğalgaz altyapısının bulunmaması, onun zorunlu enerji giderlerinin daha ağır olmasını kaçınılmaz mı kılmalıdır?
İşte bu noktada enerji politikası, sosyal adalet meselesine dönüşüyor.
Çünkü sosyal adalet, herkese aynı koşulları varsaymak değil; farklı koşullarda yaşayan insanların temel ihtiyaçlara makul bedellerle erişebilmesini sağlamaktır.
Enerji Yoksulluğu Görünmeyen Toplumsal Maliyet
Ekonomi literatüründe enerji yoksulluğu olarak tanımlanan önemli bir kavram vardır.
Bu kavram, insanların temel enerji ihtiyaçlarını yeterli ve karşılanabilir maliyetlerle sağlayamaması durumunu ifade eder.
Bir ailenin evini gerektiği kadar ısıtamaması, yemek pişirme giderlerini karşılamakta zorlanması veya zorunlu enerji harcamaları nedeniyle başka temel ihtiyaçlarından vazgeçmesi, bu sorunun farklı görünümleridir.
Soğuk bir evde ders çalışmaya çalışan çocuğu düşünelim.
Mutfak masrafını azaltmak için beslenmesinden kısmak zorunda kalan yaşlıyı düşünelim.
Kazancının önemli bir bölümünü ulaşım giderlerine ayıran çalışanı düşünelim.
Bu insanların yaşadığı ekonomik baskı yalnızca istatistiklerde görülen bir değişim değildir.
Gündelik hayatın içinde hissedilen bir güvensizliktir.
Enerji ticari bir ürün olabilir; ancak temel enerjiye erişimin toplumsal sonuçları yalnızca piyasa hesabıyla değerlendirilemez.
Peki Çözüm Nedir?
Vatandaşa yalnızca tasarruf tavsiyesinde bulunmak yeterli değildir.
Elbette kaynakları verimli kullanmak önemlidir. Ancak tasarrufun da bir sınırı vardır.
Bu nedenle kısa vadede düşük gelirli ve mutfak tüpü kullanan hanelere yönelik, gerçek ihtiyacı esas alan destekler değerlendirilebilir.
Doğalgaz altyapısının bulunmadığı bölgelerde yaşayan vatandaşların zorunlu enerji giderlerini hafifletecek bölgesel destek modelleri geliştirilebilir.
Ulaşım alternatifi sınırlı ve düşük gelirli hanelerin yakıt giderlerindeki ani artışlara karşı geçici destek seçenekleri ele alınabilir.
Bunların yanı sıra enerji fiyatlarının hangi nedenlerle değiştiği kamuoyuna daha açık ve anlaşılır biçimde anlatılmalıdır.
Çünkü vatandaş yalnızca ne kadar ödediğini değil, neden o bedeli ödediğini de bilmelidir.
Uzun vadede ise enerji verimliliğini artıran, ithalat bağımlılığını azaltan ve ekonomik kararların toplumsal sonuçlarını ölçebilen bir yönetim anlayışı geliştirilmelidir.
TUDES: Ekonomik Sorunları Daha Erken Görebilen Devlet
Uzun yıllardır üzerinde çalıştığım Türkiye Ulusal Dijital Ekonomi Sistemi (TUDES) yaklaşımının temel hedeflerinden biri, ekonomik süreçleri daha şeffaf, ölçülebilir ve denetlenebilir hâle getirmektir.
Bugün enerji fiyatları üzerinden tartıştığımız sorun, aslında daha geniş bir kamu yönetimi meselesidir.
Devlet yalnızca ekonomik işlemleri kayıt altına almakla yetinmemeli; bu işlemlerin toplum üzerindeki sonuçlarını da değerlendirebilmelidir.
Enerji fiyatlarındaki artışların farklı gelir gruplarına etkisi, kişisel verilerin korunması ve hukuki sınırlar gözetilerek toplulaştırılmış veriler üzerinden analiz edilebilir.
Sosyal destek ihtiyacı bulunan kesimler daha nesnel ölçütlerle belirlenebilir.
Kamu politikalarının sonuçları ölçülebilir göstergelerle denetlenebilir.
Elbette hiçbir dijital sistem tek başına enerji fiyatlarını düşüremez.
Ancak doğru tasarlanmış bir dijital kamu mimarisi, sorunların daha erken görülmesine ve kararların daha sağlıklı verilmesine katkı sağlayabilir.
TUDES yaklaşımında savunduğum temel düşünce budur:
Devletin gücü yalnızca karar alabilmesinde değil, aldığı kararın vatandaşın hayatında neye dönüştüğünü görebilmesindedir.
Çünkü reform yetmez, mimari gerekir.
Vatandaş Daha Ne Kadar tasarruf Edebilir?
Vatandaş benzinden tasarruf etmek için LPG’ye geçti.
Elektrikten tasarruf etmek için lambalarını kapattı.
Isınmadan tasarruf etmek için kombisini kıstı.
Mutfaktan tasarruf etmek için alışveriş listesini küçülttü.
Peki bundan sonra ne yapacak?
Daha az mı ısınacak?
Daha az mı seyahat edecek?
Daha az mı yemek pişirecek?
Bir insanın tasarruf edebileceği para sınırlıdır.
Ancak insanca yaşama ihtiyacı ortadan kaldırılamaz.
Ekonomik politikaların amacı, insanları sürekli daha az tüketmeye mecbur bırakmak değil; üretimi, verimliliği ve satın alma gücünü artırarak daha güvenli bir yaşamın koşullarını oluşturmaktır.
Bugün mutfaktaki tüp ile yoldaki LPG aynı gerçeği hatırlatıyor:
Enerji fiyatları yalnızca piyasaları değil, hayatları etkiliyor.
Bir devletin ekonomik başarısı, vatandaşına ne kadar fedakârlık yaptırabildiğiyle değil; vatandaşının ne kadar huzurlu, güvenli ve onurlu yaşayabildiğiyle ölçülmelidir.
Çünkü mesele yalnızca bir tüpün fiyatı veya bir litre LPG’nin bedeli değildir.
Mesele, bir milletin emeğinin karşılığında nasıl bir hayat yaşayabildiğidir.
